در پرتو پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي، و استقرار نظامي براساس ارزشهاي معنوي و احكام الهي در ايران، بار ديگر تفكر ديني به عنوان انديشه‌اي اميدزا، حياتبخش و مترقي، در عرصه حيات انسان معاصر ظاهر گرديد.
تجديد حيات انديشة وحياني و ارزشهاي معنوي، از سويي سبب بيداري و خودباوري ملتهاي مسلمان و احياي روح ستم ستيزي در آنان شد و از ديگر سو باعث نمايانتر شدنِ سست پايگيِ مسلكها و مكاتب بشر پرداخته و نظامهاي استوار بر آنها گرديد.
بايستگي تحقيق دقيق، جامع و منسجم، پيرامون زيرساختهاي انديشه‌ي ديني و نظامات اجتماعي مبتني بر آن و ضرورت پرداخت علمي و روزآمد به حوادث واقعه‌ي فكري، به فراخور شرايط كنوني و درخور اين رستخيز عظيم، و نيز لزوم آسيب‌شناسي در حوزه‌ي فرهنگ ملي و باورداشتهاي ديني، به منظور تبيين عرضه‌ي صحيح و دفاع معقول از انديشه ديني و زدودن پيرايه‌هاي موهوم و موهون از ساحت قدسي دين، و صيانت از هويت فرهنگي و سلامت فكري اقشار تحصيلكرده و نسل جوان كشور، تأسيس نهاد علمي ـ پژوهشي و آموزشيِ ممحض و كارآمدي را فرض مي‌نمود.
پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، نهادي علمي و غيرانتفاعي است كه براي تحقق اهداف تحقيقاتي زير در سال 1373 تأسيس شد:
 

اهداف و رويكردها
نقادي و بازپيرايي ذخائر فكري و علمي اسلامي در حوزه‌ي حكمت و معرفت ديني و الهيات،
تنسيق و ساماندهي مناسب معارف فكري و ديني با لحاظ نظرها و نيازهاي نو،
اهتمام به نوآوري و گرهگشايي در قلمرو انديشه‌ي ديني و نظامات اجتماعي اسلام،
مطالعه‌ي تطبيقي و نقد عالمانه مكاتب و مناظر فكري معارض،
دفاع علمي از حكمت و انديشه و فرهنگ ديني.


وظايف كلي
تحقيق، تأليف، ترجمه و نشر آثار علمي متقن و كاربردي، با بهره‌گيري از قالب و بيان فراخور نسل معاصر، در زمينه‌هاي:
ـ پايه ها و پي ساختهاي تفكر ديني، حكمت و كلام اسلامي ...،
ـ نظام ارزشي،‌ پايه‌ها و ويژگيهاي نظامات سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اخلاقي ـ تربيتي اسلام،
ـ غربشناسي، دين‌پژوهي معاصر، فرهنگ، هنر و تمدن اسلامي و ايراني،
ـ مباني، آرمانها و مواضع اصولي انقلاب اسلامي،
بررسي علل و عوارض آسيب‌پذيري جامعه بويژه نسل جوان، در زمينه باورداشتهاي ديني، فرهنگ ملي، و يافتن راهكارهاي مناسب، و تأليف و نشر آثار مكتوب،
نقد و بررسي علمي مباني و مواضع مكاتب فلسفي، فكريِ معارض و پاسخگويي به استفهامات و شبهات القايي آنان،
تشكيل دوره هاي آموزش عالي و رشته‌هاي تخصصي، در مقاطع تحصيلي كارشناسي ارشد و دكتري و سطح چهار حوزوي به منظور تربيت محققان و صاحبنظران كارآمد (برابر مقررات)،
اطلاع‌رساني و تهيه و نشر گاهنامه‌ها و نشريه‌هاي علمي با تأكيد بر نياز دانشگاهيان، حوزويان، هنرمندان، فرهنگيان، و ساير اقشار اجتماعي تأثيرگذار، به منظور انگيزش و سمت‌دهي آنان به سوي اهداف پژوهشگاه،
برپايي همايشها و نشستهاي علمي و تحقيقي،
ايجاد ارتباط فعال با شخصيتها، تشكلها، دستگاههاي علمي تحقيقي، حوزوي و دانشگاهي داخل و خارج و رسانه‌هاي همگاني، به منظور همكاري و بهره‌برداري از نظرات، تجارب و دستاوردهاي تحقيقاتي و مطالعاتي آنان در زمينه اهداف و وظائف پژوهشگاه،
شناسايي، جذب و به كارگيري محققان، مترجمان و حمايت از پژوهشگراني كه در حوزه فعاليت پژوهشگاه به پژوهش و نگارش مي‌پردازند.